Ouderonthechting

Ouderonthechting

Parental Alienation ouderonthechting / ouderverstoting

 

Parental Alienation (Richard A. Gardner 1985). is in het Nederlands vertaald in ouderverstotingssyndroom*.

 

Ik geef de voorkeur aan de term ouderonthechting: een proces waarbij na scheiding en onder bepaalde omstandigheden een gezonde hechtingsband van het kind met een ouder beschadigt of verbreekt.

 

  • Wanneer ouders de loyaliteit van het kind beïnvloeden, voelt het zich onveilig.

 

 

  • Het heeft hiervoor geen gegronde redenen (zoals misbruik, mishandeling of verwaarlozing).

 

Komt ouderonthechting veel voor?

Tussen de 10 en 20% van de kinderen raakt onthecht van een ouder na een scheiding.

 

*Zander, J. (1999). Het Ouderverstotingssyndroom in de Nederlandse Context (Parental Alienation Syndrom in the Dutch Context). Assen: Uitgeverij Servo.

Loyaliteit aan ouders

Loyaliteit van een kind naar de ouders is een vanzelfsprekende verbondenheid die ontstaat bij de geboorte. Een kind is altijd loyaal aan zijn beide, biologische ouders (Else-Marie van den Eerenbeemt (2003). Ivan Boszormenyi-Nagy stelde dat loyaliteit intergenerationeel is. Ieder kind is loyaal zijn aan zijn ouders omdat het door zijn ouders ontstaat. Dit betreft zowel primaire (bij de geboorte ontstane) en secundaire (bij opvoeding en verzorging ontstane) loyaliteit. Als de loyaliteit in essentie verstoord raakt, kan dit ernstige gevolgen hebben.

Soms kan een ouder, heel vaak onbewust, een bondje, oftewel een coalitie, sluiten met de kinderen en daarmee de andere ouder buitensluiten. De ouder die dat coalitie-gedrag vertoont, doet dat in de meeste gevallen vanwege hoge emoties. Angst om het kind kwijt te raken, verdriet als gevolg van de scheiding, boosheid over de reden van de scheiding, zijn voorbeelden van die emoties. Kinderen kunnen als geen ander inschatten hoe een ouder zich voelt, dat doen ze door het non-verbale gedrag van de ouder te observeren en interpreteren. Communicatie verloopt immers voor 90% via non-verbaal gedrag. Opvoeding is ook grotendeels gebaseerd op de non-verbale reacties van ouders op hun kinderen. Als een kind iets goed doet, kijkt een ouder blij. Als een kind iets fout doet, kijkt een ouder afkeurend. Dat is de kompas van kinderen om hun gedrag bij te sturen.

Het gevoel naar de ex-partner kan ook niet makkelijk verborgen worden voor de kinderen. Ze pakken dit haarfijn op. Het gevolg daarvan kan zijn dat de kinderen de door de buitengesloten ouder zelf ook gaan buitensluiten. Maar een ouder kan zich er wel van bewust van worden en de kinderen uitleggen dat dit het gevoel is van de ouder. Dat dit gaat over de volwassen relatie tussen de ouders. Dat dit los staat van de relatie van het kind met hun vader of moeder.

 

Wilt u weten of u uw negatieve gevoel jegens uw ex ook onbewust uitstraalt?

Omdat dit niet makkelijk is om zelf te onderzoeken, kan het fijn zijn om iemand uit uw netwerk te vragen u daarbij te helpen. Als u een familielid of vriend(in) heeft die zowel u als je ex goed kent en u beiden goed gezind is, kan die dienen als een “ambassadeur” voor u beiden en als een spiegel voor u. Door deze ambassadeur te vertellen over uw ex partner kan hij of zij u spiegelen hoe u overkomt.

 

Uw kind wil geen omgang meer

Soms gebeurt het toch dat u uw negatieve gevoel jegens uw ex-partner, al dan niet onbewust, over heeft gedragen op jullie kind. Dat is ook niet heel gek. Het is, zeker de eerste tijd na de scheiding, een achtbaan van gevoel. Alles verandert. Emotioneel. Financieel. Praktisch. En het gevoel van alle betrokkenen gaat alle kanten op. Maar ook levensgebeurtenissen op langere termijn na de scheiding (bijvoorbeeld een nieuwe partner, of nieuwe kinderen, of financiële ontwikkelingen) kunnen er voor zorgen dat u weer vol in de emotie schiet. Het kan dan gebeuren dat jullie kind zoveel empathie voor u voelt dat het uw emotie gaat overnemen. Dat heet ook wel “emotionele besmetting” (Birch, N., 2016). Dit is een normaal verschijnsel dat ervoor zorgt dat een groep samenhang behoudt. Uw gezin is ook een groep. Nadat u en uw ex-partner uit elkaar zijn gegaan, bent u uw groep gaan hergroeperen.

 

Uw groep is ook groter dan uw gezin. Ook familie en vrienden hergroeperen zich. Met wie houden ze wel contact en met wie niet? Welke kant kiezen ze? Het is heel fijn om uw verdriet of boosheid als gevolg van de scheiding met een ander te bespreken en het gevoel te hebben dat de ander u steunt. Maar dat heeft tegelijkertijd het risico in zich dat die ander uw ex ook buiten gaat sluiten. Dat kan een negatieve spiraal worden: uw vertrouwenspersoon kan steeds negatiever gaan denken over uw ex en zodoende u ook. Misschien gaan u en uw vertrouwenspersoon ook denken dat het beter is voor het kind om geen omgang met uw ex te hebben. U ziet immers ook de weerspiegeling van uw angst voor uw ex in de ogen van uw kinderen, dat ziet uw vertrouwenspersoon toch ook? Moet u uw kinderen dan niet beschermen voor alle pijn die uw ex u heeft aangedaan? Maar is dat wel zo, zal uw ex jullie kinderen ook pijn doen? Of zijn uw gekwetste gevoelens het gevolg van de interactie tussen u en uw ex, volwassen interactie? En hebben jullie kinderen niet het recht om van beide ouders te mogen houden?

Als u voor uw ex geen rol meer ziet in uw groep, ook niet als ouder van jullie kind (dat verdient uw ex misschien niet meer in uw ogen) dan kan jullie kind uw gevoel overnemen. Het kind geeft u dan aan dat hij of zij niet meer zo vaak naar uw ex wil. Of helemaal niet meer wil. Het kind kiest zo voor u en sluit de andere ouder buiten.

 

Wiens taak is het om het kind te motiveren?

Stel dat u in deze situatie zit. Jullie kind heeft aangegeven dat het niet meer—of minder vaak—naar uw ex wil. Dat het liever bij u is. Dat het fijner is bij u. Dat uw ex het kind niet begrijpt of geen aandacht heeft voor jullie kind. Dat het bang is voor uw ex. U herkent die gevoelens, u had die gevoelens immers zelf ook tijdens het huwelijk. U begrijpt het dan ook dat jullie kind niet meer wil. U bent zelf ook bang als het bij uw ex is, zal hij of zij jullie kind ook aandoen wat u ervaart dat hij of zij u heeft aangedaan?

 

Hier ligt een moeilijke taak voor u. Ook al gelooft en denkt u (en misschien ook de mensen in uw groep) dat het voor jullie kind beter is om geen omgang te hebben met uw ex, die immers zoveel pijn of boosheid heeft veroorzaakt, dat is niet zo. Kinderen die een kant kiezen zijn er in het hier en nu, én in de toekomst, niet mee gebaat als het de omgang stopzet, zie ook de lange termijn gevolgen van deze buitensluiting.

U bent degene die het kind zal moeten motiveren om naar uw ex te gaan.

Dat is niet altijd makkelijk om te doen. U kunt wellicht ook hier de hulp inroepen van uw familielid of vriend(in) die u heeft gekozen als ambassadeur voor u beiden.

 

Op welke manier motiveert u het kind?

U merkt immers zelf dat als u zegt dat het moet, dat het kind toch niet wil gaan. U kunt het moeilijk dwingen. Toch? Vaak zegt jullie kind dat het rust wil, een tijdje geen omgang, tot het beter gaat. Maar is dat ook echt de wens van jullie kind, of voelt u zelf ook dat u rust wil?

Misschien helpt deze aanwijzing: als jullie kind ziek is en een vieze pil moet slikken, hoe motiveert u jullie kind dan om dat te doen? Want ook hier is dwingen niet erg effectief. Wat zegt u dan? Zegt u dan iets als: "het is heel belangrijk voor je om deze pil te nemen. Als je deze pil niet neemt, gaat het niet goed met je. Word je nog zieker?"

Ook bij omgangsproblematiek is het primair uw taak om jullie kind te motiveren om wel naar uw ex te gaan. Deze taak kan u niet leggen bij uw kind. Noch bij uw ex, hoe gek dat ook klinkt. Jullie kind heeft bij een loyaliteitsconflict immers aangevoeld dat het diep in u uw wens is dat het niet meer naar uw ex gaat. Dat die omgang u teveel pijn doet of dat u dan uw boosheid weer voelt.

Net als bij het innemen van de pil uit het voorbeeld, kunt u jullie kind uitleggen dat de omgangsregeling belangrijk is voor hem of haar. Dat u niet wil dat jullie kind kiest. Dat, ook al voelt u verdriet of boosheid, het ook voor u belangrijk is dat jullie kind een eigen, unieke band heeft met beide ouders: zijn of haar vader én moeder.

 

Hoe reageert u verder?

Als jullie kind na een ruzie met uw ex naar u teruggaat dan luistert u uiteraard naar jullie kind. En troost het als het verdriet heeft. Ook legt u uit dat het belangrijk is om die ruzie zo snel mogelijk uit te praten en brengt u jullie kind dezelfde dag weer terug naar uw ex. Hoe langer een ruzie immers duurt, hoe moelijker het wordt om het uit te praten. Als u merkt dat uw kind negatief spreekt over uw ex, legt u uit dat dit niet gepast is. U geeft door deze aanpak belangrijke waarden en normen mee aan jullie kind. U leert jullie kind sociaal gedrag dat het in de toekomst nodig heeft om een eigen relatie aan te gaan, zelf kinderen op te voeden en zich passend te kunnen gedragen en ontwikkelen in een werksituatie.

 

Zijn loyaliteitsconflicten dan altijd schadelijk?

Nee, dat is zeker niet zo. Elk kind kan in de loop van zijn leven (denk bijvoorbeeld ook aan de pubertijd) met loyaliteitsconflicten te maken krijgen. Soms trekt een kind meer naar een moeder of naar een vader. Soms wisselt dat ook, eerst naar moeder en in een latere levensfase naar vader, of andersom. Maar dit is over het algemeen van korte duur. Verstoring van de loyaliteit is een ander verhaal: dan ontstaat een (definitieve) breuk tussen de ouder en het kind.

 

Wanneer is een loyaliteitsconflict dan wel schadelijk?

Nagy stelt dat verstoring van de loyaliteit zeer nadelig is voor de ontwikkeling van kinderen. Dit kan zich voordoen na een scheiding. Ouders kunnen na een scheiding onverwerkte emoties blijven voelen en deze al dan niet bewust aan het kind doorgeven. Dan is het voor het kind heel moeilijk om loyaal te blijven aan beide ouders. Een kind wil immers niet dat het door het eigen gedrag een ouder ongelukkig of boos maakt. Kinderen kunnen zich dan geroepen voelen te kiezen voor een van beide ouders. Een dergelijke keuze kan leiden tot ouderonthechting, zie ook de lange termijn gevolgen van ouderonthechting.

Ouderonthechting is een proces.

Ouderonthechting is niet een simpele daad. Met een eenvoudig aan te wijzen dader.

De term ouderverstotingssyndroom veronderstelt wel die daad: iemand verstoot immers iemand anders.

De vraag die dan opreist is: wie is de dader?

Is dat de coalitie-ouder of is dat het kind, of misschien zelfs wel de omgeving die ernaar kijkt en óf kant kiest, óf wegkijkt?

En als we die dader nu hebben geïdentificeerd, hoe 'straffen' we die dan?

Of als het een diagnose van een syndroom is, wie lijdt daar dan aan en wie mag de diagnose vaststellen, een gedragswetenschapper, de Raad voor Kinderbescherming of een rechter?

 

Als we ouderonthechting als een proces zien, is het:

  • geen veroordeling, noch van de coalitie-ouder, noch van het kind.
  • geen diagnose: noch van de coalitie-ouder, noch van het kind.

 

3 niveaus van ouderonthechting.

  1. lichte vorm

o De ouder voelt enige boosheid en wraakgevoelens.

o Maar de coalitie-ouder stemt in met gezamenlijk gezag en belemmert de

omgang niet.

o De ouder erkent dat het kind baat heeft bij de band met de andere ouder.

o Er is een gezonde hechtingsband tussen de coalitie-ouder en het kind.

  1. matige vorm

o De behoefte aan wraak is groot en wordt ingevuld door de omgangsregeling te

frustreren.

o Het kind laat bij afwezigheid van de coalitie-ouder zien dat het graag omgang wil

met de buitengesloten-ouder.

o Er is een gezonde hechtingsband tussen de coalitie-ouder en het kind.

  1. ernstige vorm

o De coalitie-ouder is geobsedeerd door haat jegens de buitengesloten-ouder.

o De coalitie-ouder doet valse beschuldigingen van mishandeling, misbruik of

verwaarlozing.

o Het kind vertoont hoge mate van (geïnternaliseerde) angst voor de

buitengesloten-ouder.

o Diep van binnen kan het kind verlangen naar de buitengesloten-ouder.

o De hechtingsband tussen de coalitie-ouder en het kind is ongezond: er is sprake

van parentificatie (het kind wordt verantwoordelijk gemaakt voor het welzijn van

de ouder)

 

Ouderonthechting is niet zo simpel.

Waaraan kan je het proces van ouderonthechting herkennen?

 

  • Er was sprake van een goede band van een kind met de buitengesloten ouder (een veilige hechting), of van een situatie waarbij een kind een veilige hechting aan kan gaan met de buitengesloten ouder. Er zijn dus geen contra-indicaties.
  • Er is sprake van coalitie-gedrag: gedrag waardoor het kind in de knel komt.
  • Het kind internatliseert de gevoelens en meningen van de coalitie-ouder en laat dat met verschillende gedragingen zien.
  • De omstandigheden zijn ongunstig.

 

In deze korte film van Iris Kelly, die ik met haar toestemming enigszins heb ingekort, is goed te zien hoe ouderonthechting tot stand kan komen.

Zie ook deze BBC opname met uitleg (o.a. van Drs. Karen Woodall).

 

En deze uitleg door Dr. Amy J.L. Baker met goede tips hoe als buitengesloten ouder om te gaan met je kinderen.

 

Dit betoog laat het verdriet en de onmacht zien (en voelen!) van een (inmiddels volwassen) kind dat ouderonthechting heeft meegemaakt.

Wat is het recht van kinderen en ouders op omgang?

De Hoge Raad heeft zich in januari 2014 uitgesproken over het recht van kinderen en ouders op omgang met elkaar (zie en zie) en helder geconcludeerd dat:

 

Het kind en de (niet met het gezag belaste) ouder recht hebben op omgang met elkaar.

 

Onderstaande wetten waarborgen dit recht:

Voor de (niet met het gezag belaste) ouder betreft art. 8 EVRM en 1:377a lid 1 BW.

Wat het kind aangaat niet alleen door die laatstgenoemde bepaling, maar ook door de art. 9 lid 3 IVRK en 24 lid 3 Handvest van de grondrechten van de EU.

 

Wat dient de rechter te doen bij obstructie van de omgang?

Als een (met het gezag belaste) ouder geen medewerking verleent aan de omgangsregeling en de rechter de argumenten daarvoor 'ongenoegzaam' acht, dient de rechter op korte termijn alle gepaste maatregelen te nemen om de (met het gezag belaste) ouder ertoe te bewegen medewerking te verlenen.

 

Voortkomend uit jurisprudentie en de wetgeving heeft de rechter daartoe een groot aantal maatregelen ter beschikking om die ouder te bewegen tot naleving van zijn verplichtingen, zoals:

begeleiding door derden van de omgang;

wijziging van de bestaande omgangsregeling;

opschorting van de verplichting tot betaling van (kinder)alimentatie;

een aansporend boetebeding in de overeenkomst tot regeling van de omgang;

benoeming van een bijzondere curator (art. 1:250 BW);

het treffen van een kinderbeschermingsmaatregel (ondertoezichtstelling);

wijziging van het gezag of van de hoofdverblijfplaats van het kind.

 

Daarnaast kan een beroep worden gedaan op de algemene executiemogelijkheden:

veroordeling tot medewerking aan de uitvoering van een omgangsregeling op straffe van een dwangsom (art. 611 Rv);

lijfsdwang (art. 585 Rv).

 

Wat zegt de Europese Wetgeving over omgang?

Active parental participation in proceedings concerning children is required under Article 8 of the Convention (actieve participatie van ouders daar waar het kinderen betreft is een vereiste onder artikel 8 van de Conventie: lees, ouders dienen bereid te zijn om mee te werken aan (begeleide) omgang tussen de kinderen en de andere ouder).

 

Hoe oordeelt de Hoge Raad in Nederland over Artikel 8 van de Conventie?

Autoriteiten dienen voldoende adequate en effectieve maatregelen te nemen om een door de rechter vastgestelde omgangsregeling te doen nakomen (art. 8 EVRM). De belangen van het kind zijn in zulke gevallen paramount (cruciaal).

 

Welke interventies werken bij ouderonthechting?

 

Primaire preventie

Regelmatige omgang met beide ouders [1-3] en het opstellen van een ouderschapsplan werkt als beschermende factoren tegen ouderonthechting [4].

 

Spontaan herstel van de band

Van spontaan herstel wordt gesproken als de verstoorde band met de buitengesloten ouder wordt hersteld zonder gerechtelijke stappen. Dit wordt vaak door externe of interne levensgebeurtenissen, crises of volwassenwording opgewekt [5-7].

 

Interventie bij lichte en matige ouderonthechting

Als ouders instemmen met gezamenlijk gezag, de omgang niet (echt) belemmeren, erkennen dat het kind baat heeft bij de band met de andere ouder, maar wel boos (of verdrietig) blijven en dat in het gedrag naar het kind tot uiting laten komen, spreken we van lichte ouderonthechting.

We spreken van matige ouderonthechting als de emoties van de coalitie-ouder heftiger zijn (grote boosheid, veel verdriet, misschien behoefte aan wraak) en de omgangsregeling niet (helemaal) wordt nageleefd. Kinderen bij matige ouderonthechting laten bij afwezigheid van de coalitie-ouder zien dat het eigenlijk graag omgang wil met de buitengesloten-ouder.

In beide gevallen is sprake van een gezonde hechtingsband van de coalitie-ouder met het kind.

Mediation of rouwverwerking kan dan een oplossing zijn. De Kinderombudsman [8] stelde aan onze regering voor om mediation verplicht (en gesubsidieerd) te stellen.

Wat wordt een obstakelkan zijn, is de (toch nog door sommige advocaten bevestigde) overtuiging dat door rechtsgang omgang kan worden tegengehouden, dan wel voogdijschap kan worden verworven [9].

 

Interventie bij ernstige ouderonthechting

Van ernstige ouderonthechting spreken we als de emoties van coalitie-ouder extreem zijn. De coalitie-ouder blijft sterk gekwetst of boos, in dit soort situaties komt het voor dat valse beschuldigingen van mishandeling, misbruik of verwaarlozing gedaan worden. Het kind vertoont hoge mate van angst voor de buitengesloten-ouder. De hechtingsband tussen de coalitie-ouder en het kind is ongezond: er is sprake van parentificatie (het kind wordt verantwoordelijk gemaakt voor het welzijn van de ouder) [10, 11]. Deze vorm van ouderonthechting is een vorm van emotionele mishandeling van het kind. Indien deze kinderen bij de coalitie-ouder blijven wonen, onthechten zij volledig. De enige optie die dan overblijft, is het kind uit huis plaatsen [12]. Ondanks de gevoelsmatige bezwaren daaraan, blijkt dit noch schadelijk, noch traumatisch te zijn en goed te werken om de hechtingsband te herstellen [13]. Toch wordt deze keuze niet vaak gemaakt, rechtbanken zullen eerder de omgang van het kind met de buitengesloten ouder stopzetten in de hoop dat het kind tot rust komt [14].

Interventie bij ernstige ouderonthechting is niet eenvoudig. Het komt vaak voor dat therapeuten zich -net als familie, vrienden en kennissen- scharen aan de zijde van de coalitie-ouder. Niet alle therapeuten herkennen ouderonthechting immers. Ook ervaren therapeuten die het wel herkennen dat andere professionals de ingezette therapie frustreren, bijvoorbeeld door de coalitie-ouder te adviseren naar de rechter te stappen [15].

 

 

1.Buchanan, C.M., E.E. Maccoby, and S.M. Dornbusch, Caught between parents: Adolescents' experience in divorced homes. Child Development, 1991. 62(5): p. 1008-1029.

Birch, N. (2016). Development of Empathy.

2.Forehand, R., et al., Interparental conflict and paternal visitation following divorce: The interactive effect on adolescent competence. Child Study Journal, 1990. 20(3): p. 193-202.

3.Kelly, J.B., Children's living arrangements following separation and divorce: Insights from empirical and clinical research. Family Process, 2007. 46(1): p. 35-52.

4.Bernet, W., Child Custody Evaluations. Child and adolescent psychiatric clinics of north america, 2002. 11(4): p. 781-804.

5.Baker, A.J.L., Parent Alienation Strategies: A qualitative study of adults who experienced parental alienation as a child. American Journal of Forensic Psychology, 2005. 23(4): p. 41-63.

6.Godbout, E. and C. Parent, The life paths and lived experiences of adults who have experienced parental alienation: A retrospective study. Journal of Divorce & Remarriage, 2012. 53(1): p. 34-54.

7.Darnall, D. and B.F. Steinberg, Motivational models for spontaneous reunification with the alienated child: Part II. The American Journal of Family Therapy, 2008. 36(3): p. 253-261.

8.De Kinderombudsman, Vechtende ouders, het kind in de knel: Adviesrapport over het verbeteren van de positie van kinderen in vechtscheidingen. 2014.

9.Crosby, H., Irretrievable breakdown of the child: Minnesota's move toward parenting plans. Hamline Journal of Public Law & Policy, 1999. 21(2): p. 489-540.

10.López, T.J., V.E.N. Iglesias, and P.F. García, Parental Alienation gradient: Strategies for a syndrome. The American Journal of Family Therapy, 2014. 42(3): p. 217-231.

11.Zander, J., Parental Alienation as an outcome of paternal discrimination. New Male Studies, 2012. 1(2): p. 49-62.

12.Rand, D.C., R. Rand, and L. Kopetski, The spectrum of Parental Alienation Syndrome: Part III: The Kopetski follow-up study. American Journal of Forensic Psychology, 2005. 23(1): p. 15-43.

13.Reay, K.M., Family reflections: A promising therapeutic program designed to treat severely alienated children and their family system. The American Journal of Family Therapy, 2015. 43(2): p. 197-207.

14.Warshak, R.A., Family bridges: Using insights from social science to reconnect parents and alienated children. Family Court Review, 2010. 48(1): p. 48-80.

15.Viljoen, M. and E. van Rensburg, Exploring the lived experiences of psychologists working with Parental Alienation Syndrome. Journal of Divorce & Remarriage, 2014. 55(4): p. 253-275.

 

U kunt bij mij terecht als u meer wilt weten over "Hechtscheiden"

Graag verwijs ik u ook naar*:

PAS (ouderonthechting/ouderverstoting): voor achtergrond informatie

Het kind: als u het gedrag van een kind met een loyaliteitsconflict wilt herkennen

Het kind in de knel: als u wilt weten door welk ouder-gedrag het kind zich onveilig voelt

De buitengesloten-ouder: als u wilt weten wat ouderonthechting met een ouder doet

De omstandigheden: als u wilt weten wat nog meer bijdraagt aan loyaliteitsconflicten

Professionals: als u werkt met gescheiden ouders en hun kinderen

Training: voor informatie over de training 'Herken Ouderonthechting' voor professionals

Wie ben ik: als u achtergrond informatie over mij wilt

Oriëntatiegesprek: voor verduidelijking van dit (gratis) contactmoment

Contact: als u een (hulp)vraag heeft

Onderzoek: voor mijn onderzoek naar gedrag van gescheiden ouders

Lange-termijn gevolgen: als u wilt weten wat internationaal onderzoek aantoont

Levenslooppsychologie: als u meer wilt weten over mijn afstudeerrichting

* door op de blauwe woorden te klikken, komt u op de desbetreffende pagina

Contactgegevens

info@hechtscheiden.com

Volg Hechtscheiden